Căvaš cĕlhinci vărăm hupă sasăsen fonemisen tĕslĕhĕ

Purine vs Purinne vs Purrine
Пурине vs Пуринне vs Пуррине

y



Yy

kajri retri  ansăr uşă sassa
pĕltereken sas palli

IPA [ɯ]





e



Ee

malti retri şemşe uşă sassa
pĕltereken sas palli

a

Aa

kajri retri hytă uşă sassa
pĕltereken sas palli




http://vk.com/chavashlah

VKontakte'ri kruppăn jatne CVLatsa şyrnă.

The Chuvash Writing of Modern Period in Book Covers

Source: «Эволюция чувашской письменности».

1769. A Collection of articles about Chuvash grammar is issued in St. Petersburg.

1803. Pĕcĕkşĕ Kattahhisĭs (Brief Catechism) is printed in Kazan.

 1867. Şöltalăk kneke (Annual Book) is a annual collection of literary texts based on folklore.

1872. In Kazan Căvaš Acisene (To Chuvash Children), an ABC book written by I Ya Yakovlev is out in print.

1873. Pukvar' tl'a cuvaš s prissojetinenĭjĕm russkŏi aspŭkkĭ is a manuscript by I Ya Yakovlev containing the finalized version of the Modern Chuvash Alphabet, it was printed in Kazan. 

1919. Căvaš şyrune vĕrenmelli kĕneke (A Study Guide of Chuvash Writing) by I T Trofimov is printed in Kazan. 

1923. Şulpuşĕ (The Guide) is the first Chuvash ABCbook printed in the capital of a newly formed Chuvash Republic, Šupaškar (Cheboksary)  

1930. Şĕnĕ jal (New Countryside) is a textbook on Chuvash writing for illiterate grown-ups.

 1933. In Cheboksary an ABC book by A T Trofimov called Pukvar (ABC book) is out in print.


1989. T V Artemyeva et al. create Căvaš Bukvarĕ, that teaches the current Chuvash Writing.

Şĕnĕ Samanari Căvaš Şyrulăhĕ Lamran Lama

Şălkuşĕ: «Эволюция чувашской письменности».

1769-mĕš şul. Pitĕr hulince Soccinenĭjă prinatlešaşşijĕ k krammattĭkkĕ cuvašskŏvŏ jasykka jatpa pĕrremĕš hut căvaš cĕlhin krammattĭkki şapănsa tuhat'. [«Сочинения, принадлежащие к грамматике чувашского языка»]

1803-mĕš şul. Husanta Pĕcĕkşĕ Kattahhisĭs picetlense tuhat'.

 1867-mĕš şul. Şöltalăk kneke jatlăsker, halăh sămahlăhĕ urlă hyvnă ilemlĕ textsen puhhin jarămĕ kun şutine kurat'.

1872-mĕš şul. I Ja Jakkăvlĕf  retakzĭlenĕ Căvaš Acisene. Şyrăva vĕrenmelli kneke jatlăskere Husanta şapsa kălaraşşĕ.

1873-mĕš şul. Pukvar' tl'a cuvaš s prissojetinenĭjĕm russkŏi aspŭkkĭ jatpa alffavităn julaški variancĕ (25 sas palli) şapănsa tuhat'. 

1919-mĕš şul. I T Troffimăf Căvaš şyrune vĕrenmelli kĕneke kălarttarat'. 

1923-mĕš şul. Šupaškar hulince Şulpuşĕ: Căvaš şyrune vĕrenmelli kĕneke tuhat' 

1930-mĕš şül. Şĕnĕ Jal - üsse şitĕnnisene vĕrentmelli pukvar tuhat'.

 1933-mĕš şul. Šupaškartah A T Troffimăf Căvaš Patšalăh Istattĕlsvi urlă Pukvar vĕrenmelli kĕneke kălarat'.


1989-mĕš şul. T V Arttemjĕvă, M K Volkkŏf, L P Serkejĕf  Căvaš pukvarĕ jatlă kĕnekene kun şuti kurtaraşşĕ. 

Căvašla Jatsem 2012-2013

В 2012-2013 годах появились и обладатели красивых чувашских имен Илемпи, Синерпи, Пинерпи, Пинеслу, Саламби (по одному имени). Как показывает анализ, в 70-х годах чувашские имена также были в числе редких имен. [şăkuşĕ]
 2012-2013 şullsence tăvată şemje acisene căvašla jat hună. Kămăllană jatsem – Илемпи, Синерпи, Пинеслу, Саламби.
Vĕsene CăvašLatsa şapla şyrmalla:
Ilempi
Sinerpi
Pinselu
Salampi 

Чăвашла клавиатура - mercen TE7


 Çак сарăмпа усă курса  Тăван Ен хаçатра текстсем çапаççĕ. Кунашкал клавиатура меслечĕ ArialCyrChuv е TimesET Chuvash шрифтсемпе çапма хăнăхнă çынсемшĕн уйрăмах лайăх.
 Ăă - "Ёё" çинче
Ĕĕ - ",." çинче 
Çç - "+=" çинче
Ÿÿ - "\/" çинче

Çав хушăрах "AltGr+" меслетпе çапма хăнăхнисемшĕн те юрăхлă. "." "Shift+7" е "AltGr + ." çинче, "," "Shift+," е "AltGr+Shift + ." çинче пулнине ас тумалла). 
Чĕлхе панелĕнче çакнашкал курăнĕ:


Чи çĕнĕ версийĕ: mercen TE7 (уçламашкăн ятне пусас пулать)

 УÇЛАС        СКАЧАТЬ        DOWNLOAD   



Чăвашла сас паллисене çапла çапмалла:

        Ăă  1) RU: "Ёё" 2) AltGr+"Аа"

        Ĕĕ  1) RU: ",." 2) AltGr+"Ee"

        Çç  1) RU: "+=" 2) AltGr+"Сс"

        Ÿÿ  1) RU: "/\" 2) AltGr+"Юю"


        .  1) Shift+"7" 2) AltGr+"."

        ,  1) Shift+"6" 2) AltGr+"," 
        ?  1) Shift+"8" 2) AltGr+Shift+"7"

        !  1) Shift+"1" 2) AltGr+Shift+"1"

        "  1) Shift+"2" 2) AltGr+Shift+"э"

        @  AltGr+Shift+"2"

        №  1) Shift+"3" 2) AltGr+Shift+"3"

        #  AltGr+"3"

        ;  1) Shift+"4" 2) AltGr+Shift+"4"

        $  AltGr+"4"

        :  1) Shift+"5" 2) AltGr+Shift+"6" 3) AltGr+Shift+"Ж"
        1) AltGr+Shift+"5"  2) AltGr+"5"


        &  AltGr+"7"

        *  1) AltGr+Shift+"8" 2) AltGr+"8"

        (  1) Shift+"9" 2) AltGr+"9"

        )  1) Shift+"0" 2) AltGr+"0"

        -  "-" 

        –  Shift+"-"

        =  AltGr+"="   

        +  AltGr+Shift+"="

        «  AltGr+"Б"   

        »  AltGr+Shift+"Б"   



        \  AltGr+"\"   



        |  AltGr+Shift "\"


        [  AltGr+ "Х"

        ]  AltGr+ "Ъ"

        {  AltGr+Shift "Х"

        }  AltGr+Shift "Ъ"

        '  AltGr+"Э"

        "  AltGr+Shift "Э"


Ашмарин словарĕнчи (ĕлĕкхи орфографи) сас паллисем:


        Ôô  AltGr+ "Йй"

        Њњ  AltGr+ "Нн"

        Ii  AltGr+ "Шш"

        Öö  AltGr+ "Щщ"

        Þþ  AltGr+ "Рр"

        Љљ  AltGr+ "Лл"

        Ћћ  AltGr+ "Чч"

        Ťť  AltGr+ "Тт"

Asamlăh Şulĕ kĕneke tuhrĕ

Паян Chuvash.org'ăн "Асамлăх çулĕ" кĕнекĕмĕре хăтларăмăр. Чипер пулчĕ кĕнеки те, пуçтарăннă ача-пăчапа вĕрентекенĕсем пит маттур.

Эктор Алос-и-Фонт. Оценка языковой политики в Чувашии

Закон o языках Чувашской Республики определяет чувашский язык как “важнейший национальный признак и основу всей духовной культуры”. Эти парадные слова далеки от фактических действий республиканского правительства в рамках стратегии ресоциализации чувашского языка. Сегодня можно сказать, что в Чувашии нет организованной языковой политики, реально направленной на формирование двуязычия у населения и к равенству между двумя официальными языками, тогда как республиканское законодательство провозглашает эти принципы. А это — основа для будущего чувашского языка. Недавнее исследование показывает, что только 23% столичных школьников говорят по-чувашски с родителями, хотя в 69% семей, по крайней мере, один из родителей знает язык; более того: только 1% детей разговаривает с родителями только на чувашском языке [Игнатьева и др., 2009].
Это утверждение можно схематически подтвердить по следующим четырём положениям:
(1) Нет специального ответственного высокоуровневого органа языковой политики в Чувашии. Органом, ответственным за исполнение закона о языках, посредством его Программы по реализации, является Министерство образования и молодёжной политики. Это показывает, что реализация языковой политики основана не на совместных действиях, вовлекающих всю деятельность правительства, но практически лишь на образовательные программы. Это показывает и слабость работы правительства в этой области, при сопоставлении с успешными языковыми политиками европейских стран.
(2) Если посмотреть на программу по реализации закона «О языках в Чувашской Республике» [ЧР: 2008a], она выглядит непрофессиональной и далёкой от международных стандартов. Для сравнения этой 11-тистраничной программы с подобным документом другой странны, можно посмотреть, например, 324 страницы плана развития галисийского языка [Xunta de Galicia: 2004]. Чувашская программа представляет собой список намерений, но почти нигде не определено, как можно эти намерения реализовать, и почти полностью отсутствуют целевые индикаторы и показатели их исполнения. Кроме этого становится очевидна серьёзная ошибка в анализе и приоритетах программы: хотя главная проблема для сохранения чувашского языка – прекращение передачи языка на уровне семьи, прежде всего в городах, но не только. Данная проблема до настоящего времени не обозначена, также как и не предпринимаются каких-либо специальных мер для её решения.
(3) В программе закона о языках есть только три критерия для мониторинга «эффективности» её исполнения [ЧР: 2008b], но ни один из этих критериев не позволяет измерить такие важные цели, как, например, «обеспечение функционального развития чувашского языка как одного из государственных языков Чувашской Республики» [ЧР: 2008a, 2]. Эти индикаторы должны бы, во-первых, определять действительное использование языка в обществе (потому что это и есть конечная цель) и, во-вторых, определять план конкретных мероприятий, предпринимаемые для достижения этой конечной цели. Напротив, поставленные критерии направлены исключительно на академическую ценность чувашского языка, которая, в конце концов, совершенно не зависит от того, идёт ли речь о широко используемом или исчезающем языке.
(4) Кроме этого, вопреки тому, что одна из целей Программы – «обеспечение реализации [...] материальными и финансовыми средствами», её финансирование состоит из общей суммы в 93,8 миллиона рублей, выделяемой очень неравномерно в течение 10 лет [ЧР: 2008a, 9-10]. Выделяемые суммы очень малы: в 2009 г. – 0,006% республиканского бюджета, а в 2010 г. – 0,007%. Для сравнения, в Каталонии бюджет «предназначенный для развития использования каталонского языка» на 2008 – 153 миллиона еврo [SPL: 2009, 3], то есть 0,44% бюджета правительства Каталонской Автономной Области этого года (что в 60-70 раз больше, чем процент в Чувашии). Однако, этот бюджет не включает среди других действий каталонского правительства почти в три раза более дорогую работу четырёх высококачественых телевизионных каналов исключительно на каталонском языке [GenCat: 2007, 30], один из которых вновь стал наиболее популярным в 2009, хотя каталонский в настоящее время является родном языком лишь 35% жителей Каталонской Автономной Области.
Но для того, чтобы посмотреть на факты в более широкой перспективе на основе накопленного международного опыта по языковым политикам, рассмотрим их опираясь на четыре понятия, предложенные П.Х. Нелде для оценки языковых политик. Вот как он их определяет [Nelde: 1997, 289]:
«(1) понятие обратной или позитивной дискриминации, то есть поддержка преодоления более высоких затрат и усилий для производства, коммерциализации, а также тренировки персонала на языке, с целью, чтобы у говорящих на миноритарном языке были бы такие же языковые права, как у говорящих на мажоритарном языке;
(2) понятие децентрализации, то есть поддержка местного самоуправления, а также способствование взаимодействию населения с местными властями, что даёт возможность пользоваться языком и формировать языковую политику;
(3) очень близкое понятие наличия, то есть стремление к тому, чтобы граждане могли использовать свой язык в как можно большем количестве сфер (независимо существует ли или нет закон, определяющий языковые права), так чтобы граждане могли находить решения своих проблем и самостоятельно решать их, вместо того, чтобы зависеть от властей;
(4) всеобщая цель — способствовать многоязычию, где изучение не поддерживается за счёт дискриминации одного против другого. Эти проекты, прежде всего, касались бы социально-экономической сферы, государственных органов и какой-либо сферы деятельности, где использование языка усилило бы его престиж.»
Если проанализировать эти четыре аспекта в политиках о чувашском языке, существующих в Чувашской Республике, можно в общем сделать следующие выводы:
(1) Позитивная дискриминация в пользу чувашского языка отсутствует. Напротив, республиканское законодательство и деятельность правительства создают только формальное равенство в отдельных публичных плакатах и документах. Действия в пользу чувашского языка, такие как создание национального радио на нём, автоматически компенсируются передачей половины программ на русском языке (тогда как русский язык является единственным языком сайта данного радио, вопреки заявлениям о двуязычности самого радио). Итак, правительство не осуществляет политику, в которой чувашский язык и люди владеющие чувашским языком имели какие-либо преимущества над одноязычным населением, хотя это только способствовало бы распространению языка, а значит и содействовало бы многоязычию.
(2) Конечно, Российская Федерация не входит в число самых децентрализованных государства Европы. Однако, Чувашская Республика не использует те возможности, которые используются в других республиках, таких например, как Татарстан и Тува, и в преподавании чувашского языка в школах в том числе.
(3) Контрастируя с республиканском законом о языках, использование чувашского языка в госорганах является очень недостаточным, а часто просто не существующим. Далее, республиканский закон об образовании гласит, что “Чувашская Республика обеспечивает создание условий для дошкольного, начального общего, основного общего образования на русском и чувашском языках” (ст. 6.2), но нет возможности учиться на чувашском языке в двух самых больших городах республики. Закон не предусматривает обучение на чувашском в высшей школе (что возможно, например, на баскском языке, который по числу говорящих равен половине владеющих чувашским языком). С другой стороны, право использования чувашского языка в коммерции гарантируется в республиканском законе о языках (ст. 4 и 17), но очевидно оно не осуществлено; даже больше того, нет магазинов, где информация о товарах была бы и на чувашском языке.
(4) Двуязычие достигается только посредством изучения чувашского языка как школьного предмета, что оказывается совсем неэффективным как в Чувашии, так и в других странах (можно посмотреть, например, баскский опыт [ISEI-IVEI: 2007, Alòs i Font: 2009b]). Желаемое многоязычие оказывается только односторонним: действительно заметна забота о двуязычии для людей с чувашским как родным языком, но не для русскоговорящего населения. В целом, есть много регионов в мире, с приблизительно 55 миллионами людей только в Европейском Союзе, чей опыт не только можно, но и нужно использовать в Чувашии. К сожалению, эта информация неизвестна чувашскому правительству. Необходимо, в конце концов, признать языковую политику важным, серьёзным и профессиональным делом.
Литература:
 Игнатьева А.П., Виноградов Ю.М., Игнатьева В.И. и др. (2009). “Говорят ли дети по-чувашски?”
ЧР (2008a). “Постановление Кабинета Министров ЧР от 6 декабря 2002 г. № 314 «О Республиканской программе по реализации Закона ЧР «О языках в Чувашской Республике» на 2003-2007 годы и на период до 2012 года» (с изменениями от 28.03.2003 г., 20.12.2007 г., 28.07.2008 г. )”. 
ЧР (2008b). “Методика расчёта эффективности реализации Республиканской программы по реализации Закона ЧР «О языках в Чувашской Республике» на 2003-2007 годы и на период до 2012 года”. 
Alòs i Font, H. (2009a). “Kie staras la normigado de la ĉuvaŝa lingvo?” [Перевод на чувашский язык: “Чăваш чĕлхин социаллă нормализацийĕ хăш мелпе пулать?”]
Alòs i Font, H. (2009b). “L’immersion linguistique : Résultats de l’expérience du Pays Basque” // Кормилина, Н.В.; Шугаева, Н.Ю. Обучение иностранным языкам в условиях модернизации содержания обучения. ЧГПУ, Чебоксары. – С. 95-102.
GenCat (2007). Pressupostos de la Generalitat de Catalunya 2008. Resum dels estats dels ingressos i les despeses. Volum I. Generalitat de Catalunya, Departament d’Economia i Finances. 
ISEI-IVEI (2007). Nivel B1 de euskara en educación primaria. Informe general. Febrero 2007. Gobierno Vasco, Gasteiz. 
Nelde, P. H. (1997). “On the Evaluation of Language Policy” // Congrés Europeu sobre Planificació Lingüística. Actes del congrés europeu sobre planificació lingüística – European conference on language planning. Generalitat de Catalunya, Departament de Cultura, Barcelona. – С. 285-292.
SPL (2009). Informe de política lingüística. IV. El pressupost de la Generalitat per a la política lingüística.   Generalitat de Catalunya, Secretaria de Política Lingüística.
Xunta de Galicia (2004). Plan xeral de normalización da lingua galega. Xunta de Galicia, Secretaria Xeral de Política Lingüística. 
Статья представлена автором на Международной тюркологической конференции, которая состоялась в Чебоксарах 15–18 сентября 2010 г.

Verdana (Vertană) - Ci Sijensĕrri

http://www.pravda.ru/news/interesting_news/24-08-2010/1046248-verdana-0/
http://www.techeye.net/internet/scientists-claim-that-verdana-is-the-best-typeface
10-12 kekĕlle Vertană šrift kuşa yvăntarmast', - tet Amerĭkkări Jim Sheedy (Cim Šitĭ) pĕlüşĕ. Kompjuttărpa ĕşlenĕ hyşşăn kuş şuntarni, yratnine şynnăn ekrantan vĕtĕ šriftpa şyrnă textsene vulanipe te şyhănnă teşşĕ. Isletŏvattĕlsem palărtnă tărăh şülereh asănnă šrift ci kanli.

Google'šăn Căvaš texĕ - Pălhar


Google-Translate (Kukăl-Translejt) căvašla kirille şyrnă texsene vyrăsla, je serpla, je makketonla, je kasahla, je tatšăkla mar, pălharla pallat' - ku pirĕnšen ilĕrtüllĕ săvaplă ironĭ. :) Google ropăcĕ pirĕn pĕrtymarlăha ănlannăn şyhăntarat'.

Компьютерпа «калаçакан» ăсчах

Чăваш хĕрарăмĕ, №14 (624)


ПĔЛЕС КИЛЕТ-И? Владимир Ильич Семенов 1985 çулта И.Н.Ульянов ячĕллĕ ЧПУн физмат факультетне пĕтернĕ. Пĕр вăхăт Пермь облаçĕнче шкулта ĕçленĕ. Унтан университетăн ăслăлăх тĕпчев пайне таврăннă. «Калаçăва уйăрасси» темăпа ĕçлет. Çак тĕллевпе кĕске хумсемпе усă курма пуçланă. Сасă тĕнчин тыткăнне лекнĕ. Ку енĕпе 3 ĕç тĕлĕшпе автор правине хÿтĕленĕ, ăслăлăхра 30 проект хатĕрленĕ. Вĕсенчен 20-мĕшĕ - сасă енĕпе. Компьютер программине хатĕрленĕ чухне этем хăлхин ĕçĕн меслетне никĕсе хывнă.
Юмах чăнлăхран мĕнпе уйрăлса тăрать?
Кулленхи ыйтусене татса панăçемĕн пурнăç мĕн тери хăвăрт улшăнса пынине асăрхамастпăр та тен?.. Пирĕн мăн асатте-асанне ачи-пăчине каласа кăтарнă юмах паян чăн пурнăçа çаврăнса пырать вĕт. Эпир ача чухне кăна-ха ялта пурин те телевизор та пулман, халĕ вара ваттисем те текех кĕсье телефонĕсĕр пурăнма та пултраймаççĕ, мăнукĕсемпе танах аталанса пырассишĕн компьютер курсĕсене çырăнаççĕ. Ятарлă программăсемпе усă курса компьютерпа телефон вырăнне усă курма пулать. Ку кăна та мар-ха, хăвăнпа калаçакан çыннăн сăнĕ те курăнать. Анчах И.Н.Ульянов ячĕллĕ ЧПУ физмат преподавателĕ В.Семенов пурнăçра çитес вăхăтра тата курăмлă улшăнусем пуласса шантарать. Чăн та, хальлĕхе ку юмах шайĕнче. Пирĕншĕн. Ахаль çынсемшĕн. Физика тĕнчине алăри пÿрнесем пек пĕлекенскер вара пĕр иккĕленмесĕр çирĕплетет. «Юмахра Яга карчăк пÿртне мĕнле çавăрать хăй енне? «Вăрман енне - çурăмпа, ман енне - питпе», - тет. Нумай та вăхăт иртмĕ, пĕр 30-40 çултан /тен, маларах та/ эпир машинăна ларсан: «Тапран!» - тесе калăпăр кăна. Алăксене хальхи пек çăрасемпе питĕрме пăрахăпăр. Кил е хваттер умне çитсен: «Алăк, уçăл!» - тесе кăна калăпăр. - «Газ плити, ĕçлеме пуçла!» «Телевизор, кăтарт!» Тата çакăн йышши хушусем кăна парĕ çын. Инçĕшре ĕçлекен пультсем те кирлĕ пулмĕç...» Ĕненес килмест, çапла-и? Анчах çакăн пеккине эпир халех кинора куратпăр, илемлĕ литературăра вулатпăр. «Пултарулăх çыннисем ку енчен физиксенчен ăслăрах», - палăртать Владимир Ильич. Писатель фантастсем специалистсене ертсе пынă пекех пулса тухать капла...
«Лирикпа физик аташсах кайнă» текен шухăш çураличчен вулакана çакна пĕлтерме хыпаланам. Владимир Ильич пуш сăмах паврама юратакан çын мар - юмаха чăнлăха çавăрас енĕпе ĕçлеме те пуçланă вăл. Тĕрĕсрех, ку енĕпе 10 çула яхăн çĕмĕрет пуçне /хăйĕнчен килмен тĕрлĕ сăлтава пула кăна лав космос хăвăртлăхĕпе куçмасть/. В.Семеновăн компьютерĕ чăвашла ăнланать.
Анчах те «çырать» темелле çакна, те - «калаçать»? «Мĕн тĕлĕнмелли пур, чăваш шрифчĕ вырнаçтарсан кирек мĕнле компьютерпа та чăвашла наборлама пулать», - теме ан васкăр. Шăпах çакă кăсăклă та - Владимир Ильич наборламасть, компьютерпа «калаçать» кăна. Хăш-пĕр сăмаха калать те сасăсене сас паллие куçарма ятарлă пускăча пусать - экран çине çав сăмах тухать. Предложени каласан - предложени вуланать. Тĕрĕссипе, пускăча пусмасăрах наборланмалла сăмах, хальлĕхе ятарлă программăна хатĕрлесе çитерес ĕçе вĕçне çитермен-ха. Сăлтавĕ укçа-тенкĕпе те, вăхăтпа та çыхăннă. Ара, программине йĕркене кĕртсе çитермешкĕн пусма ларнă чăх пек вырăнтан тапранмасăр ĕçлемелле. Преподавателĕн шалăвĕпе - 5 пине яхăн - кун пек тăваймăн çав, выçă хырăм ирĕксĕрех хăй пирки аса илтерет.
Хальлĕхе В.Семенов компьютерĕн саппасĕнче - 10-15 сăмахпа предложени. «Пĕчĕк ачана пуплеве мĕнле хăнăхтаратпăр, компьютерпа та çавăн пекех ĕçлемелле, - ăнлантарать Владимир Ильич. - Çĕнĕ кашни сăмаха программăна кĕртме вăхăт нумай кирлĕ». Тен, çак проекта тахçанах вĕçленĕ пулĕччĕ чăваш каччи /виçĕ çул каялла кăна-ха çакă шухăш шайĕнче кăна çуралнă, халĕ вара программа хатĕр. Ăна малалла аталантарма пулăшакансем - физиксем, программистсем - кирлĕ/. Ку енĕпе вăл ăслăлăх ĕçĕ те çырма пуçланă, анчах Раççей пĕр регионĕнчи ăсчахсем ăна чăвашла аппаланма чарнă. Хÿтĕленес килсен ăслăлăх ĕçне вырăсла хатĕрлеме хушнă.
Мĕнле вăл - анне мар?..
Хăйĕн ĕçĕпе «чирлесех кайнă» Владимир Ильича итлесе ларнă май шухăш çуралать - мĕнле çапла ытла тăрăшуллă-ха вăл? Сăнĕпе те такама аса илтерет пек... Пуçри шухăшăмсене вулать тейĕн, хăйĕн çинчен каласа кăтартать. Сĕнтĕрвăрри районĕнчи Çичĕпÿрт каччи иккен. Тÿрех çав тăрăхри ывăнма пĕлмен ал ăсти, 90 çулти Т.Дверенин куç умне тухать. Пĕр тăвансем иккен! Йывăçран тунă чăваш пуканисемпе тĕнчипех чапа тухнă Терентий Парамонович Владимир Ильичăн тăван куккăшĕ-мĕн. Акă ăçта пытаннă тăрăшулăх, ĕçченлĕх сăлтавĕ. Палăртнă ĕçе вĕçне çитересси Дверенинсен юнĕнче тарăн тымар янă пулас. /Сăмах май, Т.Дверенин рационализаторла 30 ĕç авторĕ/.
Тĕлĕнтермĕш çак ăсчах ытти енĕпе те чăваш нумай арçыннинчен уйрăлса тăрать - эрех ĕçмест, чĕлĕм туртмасть, хĕрарăмсене хисеплет, çынна кÿрентерме юратмасть. Чăваш эстрада концерчĕсене тăтăшах çÿрет - хăйне чăваш сасси сывлăш пекех кирлине, çакă ăна малалла ĕçлеме хавхалантарнине палăртать. Авланман-ха. Хăйне пăхса ÿстернĕ çывăх çынни пекех ăшă кăмăллă, ырă чунлă пикене шырать.
«Анне пек хĕрарăм урăх курман эпĕ, - тет Владимир Ильич. - Питĕ лайăх çынччĕ вăл. Нихăçан та вăрçса, усал сăмах калса курман мана. Эпĕ 7-мĕш класра вĕреннĕ чухне кăна пĕлтĕм - вăл манăн тăван анне те мар иккен. Çакна мана каласа панă çынсем мĕн шухăшларĕç-ши, аннемрен сивĕтесшĕн пулчĕç-ши? Çывăх çыннăмран сивĕтеймерĕç. Пачах тепĕр май, эпĕ тĕлĕнтĕм кăна - çавăн пек таса хĕрарăм анне пулмасăр пултарать-и вара? Ун çинчен çавăн пек калама хăйнă çынсене вара курайми пултăм».
Компьютера чăвашла «калаçтармаллах»
Пур енчен те тĕлĕнмелле канăçсăр чунлă çын вăл - Владимир Ильич.
«ЮНЕСКО чăваш чĕлхине пуласлăхсăррисен шутне кĕртнĕ. Çак программăна хута ярсан çакăн пек хăрушлăх тăмĕ чĕлхе умĕнче, - тет вăл. - Компьютера чăвашлатмасан вара, чăн та, малашлăх пирки калаçни те вырăнсăр. Хăвăрах шухăшлăр-ха, тĕнче компьютер çине куçса пырать. Искусствăллă ăс-тăн вара акăлчанла е вырăсла кăна шухăшлать. Чăвашла калаçтармаллах пирĕн ăна... Çак енĕпе темиçе çын ĕçлесен, патшалăх енчен пулăшу пулсан, иккĕленместĕп, ăнăçу нумай кĕттермĕ /машинăсене те кĕçех чăвашлах хушусем пама пулĕ. - М.И./. Тутар, пушкăрт ăсчахĕсене, сăмах май, патшалăх укçа-тенкĕпе çителĕклех тивĕçтерет. Вĕсем те çак енĕпе çанă тавăрсах вăй хураççĕ, анчах вĕсен программисем хальлĕхе калаçăва уйăраймаççĕ-ха».
Яш-кĕрĕме пархатарлă çак ĕçе хутшăнма йыхравлать хăй те çамрăк ăсчах. Кăмăл пуррисем университетăн физмат факультетĕнчи дизайнпа технологи уйрăмне пыма пултараççĕ. Юмаха чăнлăха çавăрас вышкайсăр пысăк пĕлтерĕшлĕ ĕçре çамрăксем хăйсен тÿпине хывасса шанас килет. Пуласлăхра хăйсен ятне сыхласа хăварнипех танлашать-çке ку. Анăçра, паллах, çакăн пек проектшăн миллион-миллионĕпе тÿлеме пултараççĕ. Анчах çуралнă кĕтесне чунĕпе парăннă патриот тăван халăхăн çутă малашлăхне сыхласа хăварас тĕллевпе тăрăшсах компьютера акăлчанла мар, китайла та мар... чăвашла ăнланма хăнăхтарать.
Маргарита ИЛЬИНА.

Chuvash Bible Is Presented to Some


Chuvash Institute of Humanities celebrates the publication of the grand work they took part in , the Bible in Chuvash. On April 22 the book was presented to a cheering audience in the Chuvash Drama Theater.
The ceremony was dimmed by the absence of President of the Chuvash Republic Nikolay Fedorov, who supposedly felt insulted by the fact that the presentation of the sacred text in Chuvash was held controversially in Russian. His greeting speech was read by the Minister of Culture Roza Lizakova instead. The fact is especially salient for Nikolay Fedorov took great part in construction of many churches and temples in Chuvashia during his presidency.
The event has had vast coverage in Chuvash media. But its accuracy is doubtful. For instance, a pompous report of newspaper Hypar, published to website smi21.ru ran oddly and quite symbolically with an awkwardly flawed picture in which writer and translator Eva Lisina, sister of celebrated poet Gennady Aygi, and one of the most important contributors to the translation, is holding the book and as she's louring from under the brows her blinking eyes are blurred in a demonic looking image.


Missteps and oddities surrounding the publication of the Bible leave much room for improvement and hopefully in the future more copies of Chuvash Bible will be issued. While some will be able to enjoy the book others are afraid it will be unavailable to most of the Chuvash people (around 2 million, the overwhelming majority - Christian) as the mere 7000 copies of it won't go into stores but will only be gifted to some people.

The Russian Paratype Sans Typeface Ignores Official Chuvash Republic Type Standards

ЧĂВАШЛА? Кунта пус 
Chuvash.org: Just before New Year a happy piece of news came from Paratype company — a new typeface was produced which includes characters of all minority languages in Russian Federation. Presently only one typeface is freely distributed - PT Sans.
PT Sans is developed among others for the official federal program aimed at assembling a collection of typefaces for use by businesses, government officials in the multilingual environment.  According to the project's mission this will help spread and develop minor languages. Still in 2010 non-Russian nations face great obstacles in communicating in their languages. Every nation is coping in its own unique way. Users of Chuvash language have been trying numerous methods too: creating special fonts, mixing Cyrillic and Latin characters (present official standard in Chuvashia - CVLat blog), and some use Latin script.
The project is realized with the help of Federal Agency on Press and Mass Communications of Russia.
The typeface includes 8 fonts — 4 regular; 2 caption; 2 condensed.
In 2010 the work will be continued, PT Serif is promised to be distributed next.
Although a very neat typeface it however doesn't satisfy the standards of Chuvash Republic's Chuvash Language Comittee. 1) Ĕĕ (Latin character Ee breve) is absent. 2) Ÿÿ (another standard character) is too diverse and should be replaced by more familiar Yakovlev glyphs - Уу with hungarian diaresis.
We've managed to improve the typeface for Chuvash use. We don't own the copyright and our version is also freely distributed:
CVLat version

Paratype Sans:



PT Sans Caption:


PT Sans Narrow:


Our version is available here.

Раççей валли тунă Paratype фирмă шрифчĕ те чăваш стандарчĕсене хисеплемест


ENGLISH? Click here 
Chuvash.org: Çĕнĕ Çул умĕн Паратайп фирмăран савăнăçлă хыпар килчĕ — Раççейри халăхсен алфавичĕсене шута илекен шрифт кăларнă. Хальлĕхе пĕр шрифт кăна, вăл «ПТ Санс» (PT Sans) ятлă. Шрифт ирĕклĕ, ăна усă курнăшăн укçа тӳлемелле мар.
Ăна нумай наци пурăнакан çĕршывра халăхсен хушшинче офицциаллă тата ĕçлĕ çырусем çырма юрăхлă шрифтсен пуххине хатĕрлемелли проекта пурнăçланă май ăсталаса тунă. Проекта килĕшӳллĕн çав шрифтсемех информаци ĕмĕрĕнче националлă çыруллăхсене аталантарма тивĕç. Ку чăн ĕнтĕ — 2010 çул çывхарса пырать пулин те Раççейри вырăс мар халăхсен ку енчен пысăк чăрмавсем пур. Вăл чăрмавсене кашни халăх хăй тĕллĕн, хăй пĕлнĕ пек сирме тăрăшать. Чăваш чĕлхи анинче те мĕнле кăна тумаççĕ пулĕ — ятарлă шрифтсем хатĕрлеççĕ, латин саспаллийĕсем шутне кĕрекен пĕрешкел курăнакан саспаллисене усă кураççĕ, латинла çыракан та пур.
Проект РФ пичетпе массăллă коммуникаци агентстви пулăшнипе пурнăçланать.
Гарнитура 8 начертаниллĕ — 4 стандартли; 2 — пĕчĕк кегельлĕ набор валли тунă пысăк пропорциллĕ начертанисем; 2 — экономлă набор валли тунă хĕсĕк начертани.
2010 çулта ку ĕçе малалла тăсма шутлаççĕ — сăмахран, ПТ Сериф шрифта кăларасшăн.
Шрифтра 1) Ĕĕ (латтин напорĕнчи Чăваш чĕлхи комиссийĕ йышăннă стандартлă сас палли) çукки кÿрентерет. 2) Ÿÿ (тепĕр стандарт) сас палли те, паллах, швед чĕлхинчи пекех - хаçатсенче хăнăхнă Яковлев кÿлепипе усă курас тесен начертанине улăштармалла.
Çаксене шута илсе шрифта майлаштартăмăр - CăvašLatrămăr! Пирĕн верссй - автор прависем паллах, Паратайпăнах:
Paratype Sans:



PT Sans Caption:


PT Sans Narrow:


Пирĕн версйнне кунта уçлăр.

Sămahsen tătăšlăhĕ

Sămahsen tătăšlăhĕ cĕlhere căn usă kurănakan sămahsen jyšne palărtma maj parat'. Şak pĕlüpe cĕlhe uccepnikĕsem tună cuhne usă kurmalla. Elektronlă slovarsem, orffokraffĭ tĕrĕslevşisem tună cuhne văl tĕp, kirlĕ sămahsem şince carănsa tăma maj parat' - cĕlhen mĕn pur leksikkine ytamlassi kătkăs sataccă.
Chuvash.org'ra tătăšlăh slovarĕn temine tapratni pur - http://forum.chuvash.org/cgi-bin/ikonboard.cgi?act=ST;f=1;t=2677;hl=частотный. Căvašla tătăšlăh slovarĕsem šel pulin te şuk.
Nikkolaj Plotnikkăf chuvash.org/lib vulavăšĕn stattistĭkkipe usă kursa textsence usă kurănakan sămahsen spissăkne hatĕrlenĕ. Ci cas tĕl pulakansem:
те=22961
та=17218
вăл=9384
пек=6970
пĕр=5922
мар=5689
ха=5370
и=4786
çине=4702
ăна=4339
мĕн=3671
çук=3357
вара=3069
ун=3024
тесе=2965
çеç=2939
Вăл=2793
çав=2706
хăй=2630
ĕнтĕ=2544
эпĕ=2500
çын=2484
терĕ=2385
пур=2365
ши=2344
Анчах=2261 
çинчен=2189  ...
Malalla ci intteresli - japala, ĕş-hĕl jacĕsen tĕrlĕ formisem kajaşşĕ. Kašni formă - pĕr sămah.
Ku, pallah, tătăšlăh slovarne tună cuhnĕ usă kurmalli pitĕ matterial. Ăna tĕplĕn tĕpcemelle.

Ep sana juratap



Šupaškarta «Juratu alleji» pur. Şamrak măšărsem unta tuj kunĕnce şüreşşĕ, avlă purnăş puşlamăšne ujavlaşşĕ. Atăl hĕrrince vyrnaşnă şak allajăn parappecĕsem, pessetkisem kašni kun tenĕ pekeh şĕnĕ juratu şyrăvĕsempe «ilemleneşşĕ». Ancah căvaš respuplikkince purănaşşĕ pulin te, juratuşăsem căvašla şyrnine kurajmastăr - căvaš cĕlhi juratu cĕlhi mar pulĕ, je vantalisăm tujămĕsem căvašsene pălhatmaşşĕ.

Ancah şak şyru šuhăšăra ulăštarĕ. Hăj kaccăna juratni şincen căvašlah şyrnă. Mattur? Kalama jyvăr. Ancah căvaš cĕlhišĕn ku şapah pĕlterĕšlĕ.

Ģĕрпÿ хули

Ăşta-ši văl, asamlă Ģĕрпÿ хули?
Căvaš respuplikkince Unicode pallisen stantarcĕ pur pulin te, uccittĕlsem škulacisene tĕrĕs sas pallisempe şyrma vĕrentejmeşşĕ kurănat', je al sulaşşĕ, jănăša türletmeşşĕ. 6-mĕš klas hĕracin kalavĕ kirlĕ mar şĕrte kulăšla pulsa tănă. Hănăhman japalana türeh ănlansa ilme te jyvăr.

Pĕtĕm texcĕ

Cip-ciper căvaš tekstne jut sas pallisem kereşşĕ


Tĕlĕnmelle japala. Texcĕ jurallă tasa căvaš cĕlhipe şyrnă pulin te un ăšne jut sassa jurijeh kĕrtse lartnă tejĕn. Şyravşă vyrăslah šuhăšlat' pulas. «Бах!» meštomettĭ căvaš cĕlhince şuk, unăn căvašla ekvivalencĕ: kĕrĕs! «Тăх, тăнитух, бах» şavrănăš şyravşă šuhăšlasa kălarnăsker. бахне пах е вах-па ылмаштарма пулнă. Анчах темшĕн-çке вырăс чăваш чĕлхине кунта та çĕнсе хунă?

Orhonla şyrakan sajt

http://bilgitay.net/orhun/index.php sajtra Lattin sas pallisempe şyrnă texta Kăvak Tĕrĕksen (Ğöktürk) Orhon şyrăvne kuşarma pulat'. 3 rešim pur: "Kurallı Orhun" (Jĕrkellĕ Orhon), "Kuralsız Orhun" (Irĕklĕ Orhon), tata "Yeni Orhun" (Şĕnĕ Orhun).

Orhon şyrăvĕ, ĕlĕkhi căvaš şyrăvĕ pekeh numaj sas pallillĕ. Sas palli usă kuras jĕrkisem te pitĕ numaj pulni te ăna kătkăslatat'. Numajăše as tumaşşĕ pulĕ, ancah avalhi Kăvak Tĕrĕksen şyrăvĕsence hal'hi tĕrĕk cĕlhisempe mar, Căvaš cĕlhipe pĕrpeklĕh tupănat'. Vĕsencen pĕri - ĕlĕkhi Orhonsem hal'hi Căvašla V-na palărtni. Ytti tĕrĕk cĕlhisence văl O, Ö, U, Ü pulsa tănă - pirĕn cĕlhere kăna V pek syhlansa julnă. Prokrammăna şyrakansem un pirki šutlaman, şavănpa Viktor sămaha Orhhon şyravşi iktor pek kătartat'. Cănnipe UIKTOR pekreh şyrmalla. Telat Tekinăn Orhon Yazıtları kĕnekince văl jĕrkesene lajăh şyrsa kătartnă.

Şak pĕcĕk şitmenlĕhsĕr puşne sajtpa usă kurma pitĕ inttereslĕ. Ytti kătkăs jerkisene prokramşăsem lajăh păhăntarnă. Tĕslĕh kătartnă texta Orhonla şyrtarsan "Jĕrkellĕ", "Jĕrkesĕr", "Şĕnĕ" şyrusen rasnalăhĕ lajăh kurănat'. Pallah, Jĕrkellĕ Orhon texcĕ numaj kĕskereh.

Turkic World Forum

http://turkicworld.forumieren.com/forum.htm

It's another Turkish forum, but the discussions are held mostly in English. We may say this is a project of global village. There is a Chuvashia section in which you can learn more about the Chuvash, our language and culture.

Chuvash Language Comittee

In March 2009 Chuvash Language Comittee held it's first session after a long while of complete inaction. The newly established comittee will advise the political establishment on ways to develop the Chuvash language, standardize it, bring it up to date. The members of the comittee are responsible for adavncement of the Chuvash language.

The first decree concerns the standardization of Chuvash encoding for use in the electronic media. It orders the Unicode symbols Latin Ăă (A Breve), Ĕĕ (E Breve), Çç (C with Cedilla), Ÿÿ (Y diaresis) to be used for corresponding letters of the Chuvash Alphabet. Unicode has similar Cyrillic characters, but the latter ones have rarely been used by the Chuvash. Besides, using Cyrillic characters would mean creating special fonts, while the Latin equivalents are available in most of the standard fonts worldwide. A special Chuvash keyboard layout with these characters for PC is available from the site of the comittee @ http://commission.chv.su/node/17. Also try Mercen Raşşej, an alternative to the official one - available @ http://sites.google.com/site/mercen77/

Căvaš Cĕlhi Komissĭjĕ (Чăваш чĕлхи комиссийĕ)

2009 şulhi Pušăn 12-mĕšĕncen puşlasa Căvaš Respuplĭkkince tin Căvaš Cĕlhi komissĭjĕ puhănsa laru irtternĕ.

2004 şulhi Căvaš Ministărĕsen kapinecĕn postanovlenijĕpe kilĕšüllĕn Komissĭ Căvaš cĕlhine malalla atalantarma tata lajăhlantarma tivĕşlĕ. Vĕsem căvaš cĕlhi şincen infformazzĭ puhsa tiškereşşĕ, litterattură normisene şirĕpleteşşĕ, cĕlhene upras, tĕpces kultturăna üstereşşĕ.
Şak kătartusem üsmesen kama ajăplamalline te komissĭ sajcĕn jyšănăvĕsene păhsa pĕlme pulat'.

Komissĭ jyšne pallă cinovnĭksempe, tĕpcevşĕsempe, haşat-šurnal ĕşcenĕsem kĕreşşĕ. Komissi ĕşne ikĕ ministerstvă (Vĕrentüpe şamrăksen, Kultturăpa nazzĭ yjtăvesen) jĕrkelese tărat'.
Halăh komissĭ ussine pĕlseh kajmast'. Komissĭ jyšănăvĕsencen pallărahhi «patšalăh» sămaha «государство» vyrănne şirĕpletessi.

Per jencen komissĭ şĕnĕren puhănni savănăşlă hypar, ancah tepĕr jencen komissĭ temişe şul al ussa larnă hyşşăn puştarănnin usaltarah săltavĕ anttĭmonoppolĭ komittecĕ Cĕlhe komissĭn ĕşne hurlasa šalăpă panipe şyhănnă teken sas-hura şüret.

Pirĕnšen 2009-mĕš şulhi pĕrremĕš larăvĕ şavah palărmalla pulăm. Şüllĕ patšalăh šăjĕnce infformazzĭpe kommunikkazzĭ tehnolokĭjĕsence pĕreškel căvašla šriftsempe usă kumalline purnăşlas puşarupa kilĕšüllĕn «Unicode»ăн стандартне кĕрекен латтинла Ăă, Ĕĕ, Çç, Ÿÿ sas pallisempe usă kurmalline sĕnnĕ.

Ÿÿ sas pallin šăpi pire kăšt humhantarat', ancah pirĕn sajsence Căvaš cĕlhine vyrăsla şyrnă cuhne hamăr ta Ÿÿ-pe usă kuratpăr. Căn-căn Venkărla Tiaresislă Ӳӳ. Ku ci şămăl variant. Ÿÿ sajra usă kurănat', pysăk Ÿ puššeh te. Ancah haşat-šurnal kălarnă şĕrte tiaresislă Yy (Ÿÿ) hănăhman japala. Şavănpa stantartlă šriftsence Ÿÿ sas pallin săn-săpatne kăšt ulăštarmalla. Ku yjtăva tatsa parassipe komissĭ jyšănu, hušu, je sĕnü kălarman-ha.
Şites laru kĕrkunne pulĕ. Epir cătămsărrăn sănasa tăratpăr. Sajt tusa halăha şyvăhrah pulni pitĕ usăllă. Unšăn Căvah halăh sajcĕn huşine Nikkolaj Plottnikkăfa tav tumalla. Şites şulsence căvaš cĕlhi atalanmansan kama ajăplamalline te malalla pallăpăr. Halăh tarşisem tepĕr hut tarsa an pĕtcĕr kăna.